EEG (Elektroensefalografi)

EEG (elektroensefalografi), beynin kendi ürettiği elektriksel etkinliği saçlı deriye yerleştirilen elektrotlarla kaydeden, ağrısız ve risksiz bir tetkiktir. En sık nöbet ve şuur kaybı yakınmalarının değerlendirilmesinde kullanılır. Vücuda elektrik verilmez; cihaz sadece beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Beyin hücreleri birbiriyle sürekli elektriksel sinyallerle haberleşir. Bu etkinlik, saçlı deriye yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla dışarıdan kaydedilebilir; ortaya çıkan dalga kaydına elektroensefalogram denir. EEG, beynin yapısını değil işleyişini gösterir — bu yönüyle beynin görüntüsünü veren MRG ve BT'den tümüyle farklıdır ve onların yerine geçmez; ikisi birbirini tamamlar.

EEG'nin en sık kullanıldığı alan epilepsi ve nöbet bozukluklarıdır. Nöbetler beyindeki ani ve aşırı elektriksel boşalımlardan kaynaklandığı için, bu boşalımların izleri EEG kaydına yansıyabilir.

• Nöbet şüphesi: kasılma-çırpınma, dalma (boş bakma), ani şuur kaybı ya da açıklanamayan yere düşme yakınmalarında.
• Epilepsi tanısı ve takibi: nöbet tipinin belirlenmesinde ve tedaviye yanıtın değerlendirilmesinde.
• Nöbet ile bayılmanın ayrımında: her şuur kaybı nöbet değildir; ayrıntı için nöbet mi, bayılma mı? sayfasına bakabilirsiniz.
• Bilinç değişiklikleri: nedeni açıklanamayan dalgınlık, konfüzyon ve ensefalopati tablolarında.
• Uyku bozuklukları ve gece ortaya çıkan olağandışı davranışların değerlendirilmesinde.
• Kafa travması sonrası nöbet riski değerlendirilirken.

Kaydın kalitesi büyük ölçüde hazırlığa bağlıdır. Aşağıdakilere dikkat etmeniz, çekimin tekrarlanması gereğini önler:

• Saç temizliği: bir gün önce saçınızı şampuanla yıkayın. Jel, krem, sprey, sabitleyici veya yağ kullanmayın — bunlar elektrotların deriyle temasını bozar ve kaydı bozuk gösterir.
• Kafein: çekimden 24 saat önce kahve, çay, kola ve enerji içeceği tüketmeyin.
• Aç gelmeyin: kan şekerinin düşük olması beynin elektriksel etkinliğini etkileyebilir. Hafif bir öğün yiyerek gelin.
• İlaçlar: düzenli kullandığınız ilaçları kendi başınıza kesmeyin. Nöbet önleyici ilaçlar kural olarak kesilmez; bırakılması nöbet riskini artırır. İlaç listenizi yanınızda getirin.
• Uykusuz EEG istenmişse: hekiminizin belirttiği süre boyunca uyumayın ve çekime bir yakınınızla gelin; uykusuz araç kullanmayın.

Saçlı deriye, iletken bir jel yardımıyla yaklaşık 20 adet küçük elektrot yerleştirilir. Sırt üstü uzanır ya da rahat bir koltukta oturursunuz. Kayıt boyunca gevşemeniz ve mümkün olduğunca hareketsiz kalmanız istenir; kas hareketleri kayda karışabilir.

Kayıt sırasında beynin yanıtını ortaya çıkarmak için üç uygulama yapılabilir:

1. Göz açma-kapama: beynin dinlenme ritminin nasıl değiştiği izlenir.
2. Hiperventilasyon: birkaç dakika derin ve hızlı nefes almanız istenir. Geçici baş dönmesi ve ellerde karıncalanma olağandır, kısa sürede geçer.
3. Fotik stimülasyon: yanıp sönen bir ışık kaynağı kullanılır; bazı epilepsi tiplerinde ışığa duyarlılığı ortaya çıkarır.

Rutin bir kayıt 20–30 dakika sürer. Elektrotların takılması ve sonrasında saçın temizlenmesiyle birlikte toplamda 45–60 dakika ayırmanız yerinde olur. İşlem sonrası saçınızda bir miktar jel kalır; günlük yaşamınıza hemen dönebilirsiniz.

Uykusuzluk, nöbetle ilişkili elektriksel bulguların kayda yansıma olasılığını artırır. Bu nedenle rutin EEG normal çıktığı halde nöbet şüphesi sürüyorsa hekiminiz uykusuz EEG isteyebilir. Bu kayıtta çekimden önceki gece belirtilen süre kadar uyumamanız, uyanık kalmanız istenir.

Uykuya geçiş anı ve hafif uyku dönemi, EEG için özellikle bilgi verici dönemlerdir; bu nedenle kayıt sırasında uyuyakalmanız istenen bir durumdur, sorun değildir.

Bu bölüm, hastaların en sık yanlış anladığı konudur ve iki yönlü bir uyarı içerir:

Rapordaki teknik ifadeler, hastanın yakınmaları ve muayene bulgularıyla birleştirildiğinde anlam kazanır. Elinizde yorumlayamadığınız bir EEG raporu varsa, nöroloji değerlendirmesi sırasında getirmeniz en doğru yaklaşımdır.

Şüphe sürüyor ve rutin kayıtlar yetersiz kalıyorsa, hastanın günlerce izlendiği video-EEG monitorizasyon gündeme gelebilir. Bu inceleme, nöbetin hem görüntüsünü hem elektriksel karşılığını eş zamanlı kaydettiği için nöbet tipini kesinleştirmede ve epilepsi dışı nedenleri ayırmada en değerli yöntemdir; donanımlı merkezlerde yatarak yapılır.

EEG çekimi muayenehanede yapılıyor mu?

Evet. Ankara Çankaya Cinnah Caddesi'ndeki muayenehanede EEG çekimi yapılmakta ve kayıt Prof. Dr. Ersin Tan tarafından değerlendirilmektedir. Randevu için hafta içi 10:00–18:00 arası +90 312 428 17 92 numarasından ulaşabilirsiniz.

EEG acı verir mi, zararlı mıdır?

Hayır. EEG ağrısız ve risksiz bir tetkiktir. Vücuda elektrik verilmez; elektrotlar yalnızca beynin kendi ürettiği elektriksel aktiviteyi kaydeder. Radyasyon içermez, bu nedenle gerektiğinde tekrarlanabilir; çocuklarda ve gebelerde de güvenle uygulanır.

EEG çekimi öncesinde ne yapmalıyım?

Bir gün önce saçınızı şampuanla yıkayın; jel, krem, sprey veya sabitleyici kullanmayın, çünkü bunlar elektrotların temasını bozar. Çekimden 24 saat önce kahve, çay, kola ve enerji içeceği tüketmeyin. Aç gelmeyin. Kullandığınız ilaçların listesini yanınızda getirin ve nöbet önleyici ilaçlarınızı hekiminiz aksini söylemedikçe kesmeyin.

EEG ne kadar sürer?

Rutin bir EEG kaydı yaklaşık 20–30 dakika sürer. Elektrotların yerleştirilmesi ve sonrasında temizlenmesiyle birlikte toplam süre 45–60 dakikayı bulabilir. Uyku dönemini de içeren kayıtlarda süre daha uzundur.

EEG normal çıkarsa epilepsi yok mudur?

Hayır. Nöbetler arasında çekilen EEG tamamen normal olabilir; bu epilepsi olmadığı anlamına gelmez. Epilepsi tanısı öncelikle öyküye ve klinik değerlendirmeye dayanır. EEG normal olduğu halde şüphe sürüyorsa uykusuz EEG, tekrarlayan kayıtlar ya da video-EEG monitorizasyon gerekebilir.

EEG'de anormallik çıkması kesin epilepsi demek midir?

Hayır. EEG'de görülen her değişiklik epilepsi anlamına gelmez; sağlıklı kişilerin küçük bir bölümünde de özgül olmayan bulgular saptanabilir. Bulgunun anlamı, hastanın yakınmaları ve nöbet öyküsüyle birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkar. Bu nedenle raporun tek başına değil, hekim muayenesiyle birlikte yorumlanması gerekir.

Uykusuz (deprivasyonlu) EEG nedir, neden istenir?

Uykusuzluk, beynin nöbetle ilişkili elektriksel bulgularının ortaya çıkma olasılığını artırır. Rutin EEG normal olduğu halde nöbet şüphesi sürüyorsa hekiminiz uykusuz EEG isteyebilir. Bu durumda çekimden önceki gece belirtilen süre kadar uyumamanız istenir. Çekime tek başınıza araç kullanarak gelmemeniz, bir yakınınızla gelmeniz önerilir.

EEG çektirmek için sevk veya ön muayene gerekir mi?

EEG bir tarama testi değildir; hangi tip kaydın gerektiği ve sonucun nasıl yorumlanacağı hastanın öyküsüne bağlıdır. Bu nedenle EEG öncesinde nörolojik değerlendirme yapılması, varsa nöbet videolarının, önceki EEG ve görüntüleme raporlarının incelenmesi doğru yaklaşımdır.

ENMG (Elektronöromiyografi)

Kas, sinir ve omurilik hastalıklarının değerlendirilmesinde kullanılır. İki bölümden oluşur: sinir iletim çalışmalarında deriye yerleştirilen elektrotlarla sinirler hafif elektrik uyaranıyla uyarılıp yanıt kaydedilir; iğne EMG bölümünde ise incelenecek kasa ince bir iğne elektrot yerleştirilerek kas dinlenirken ve kasılırken kayıt alınır. İnceleme bir saat kadar sürebilir ve hastalar işlemi rahatsız edici bulabilir. Öncesinde kafein ve sigaranın 2–3 saat kesilmesi, vücut ısısının normal sınırlarda olması istenir. ENMG, miyastenia gravis, polinöropatiler ve kas hastalıkları gibi durumlarda temel tetkiktir.

SEP (Somatosensoriyel uyarılmış potansiyeller)

Dokunma ve derin duyu yollarının beyne ulaşımını değerlendirir. Genellikle bilek ya da ayak bileğinden verilen hafif elektriksel uyaranın beyinde oluşturduğu yanıt, saçlı deriye yerleştirilen elektrotlarla kaydedilir. Omurilik hasarlarında ve multipl skleroz gibi hastalıklarda tanıya katkı sağlar. İşlem yaklaşık yarım saat sürer ve risk içermez.

MEP (Motor uyarılmış potansiyeller)

Beyinden kasa giden hareket yollarının iletimini değerlendirir. Beyindeki hareket merkezine ya da omuriliğe verilen uyarı sonrası ilgili kastaki kasılma kaydedilir. Omurilik hasarlarında ve ALS gibi hastalıklarda tanıya katkı sağlar. Uyarı sırasında birkaç saniye süren hafif bir rahatsızlık hissedilebilir. Epilepsi, beyin tümörü, kafa içi basınç artışı ve kalp pili bulunan hastalarda uygulanması uygun değildir.

1. Kane N, Acharya J, Beniczky S, et al. A revised glossary of terms most commonly used by clinical electroencephalographers. Clin Neurophysiol Pract. 2017;2:170-185.
2. Peltola ME, Leitinger M, Halford JJ, et al. Routine and sleep EEG: Minimum recording standards of the IFCN and the ILAE. Clin Neurophysiol. 2023;147:108-120.
3. Fisher RS, Cross JH, French JA, et al. Operational classification of seizure types by the ILAE. Epilepsia. 2017;58(4):522-530.

Bu sayfadaki bilgiler eğitim amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. İçerik, Türk Tabipleri Birliği (TTB) Hekim İnternet Sitesi ve Tanıtım Kuralları'na uygun olarak hazırlanmıştır.

Son güncelleme: 7 Ağustos 2026