Epilepsi

Epilepsi, beyindeki ani ve aşırı elektriksel aktiviteye bağlı gelişen, tekrarlayan nöbetlerle seyreden bir hastalıktır. Tek bir hastalık değil, farklı nedenlerle ortaya çıkan bir tablolar bütünüdür ve büyük çoğunluğu uygun tedaviyle kontrol altına alınabilir.

Epilepsi tek bir hastalık olmayıp, farklı nedenlere bağlı olarak geçici davranış ve/veya şuur değişikliği şeklinde ortaya çıkan ve tekrarlayan nöbetleri tanımlar. Nedeni, beyinde ani, anormal ve aşırı bir elektriksel aktivitenin oluşmasıdır. Her yaşta ve her iki cinsiyette görülebilir.

Epilepsi nöbetlerine çok sayıda durum neden olabilir: genetik yatkınlık, zor doğum öyküsü, bebeklikte uzun ve tek taraflı ateşli havale geçirme, şiddetli kafa travmaları, metabolik bozukluklar, bağımlı kişilerde alkol veya ilacın aniden kesilmesi, beyin tümörleri, felç (inme) sonrası, beyin ve beyin zarı iltihapları (ensefalit-menenjit), gebelik zehirlenmeleri ve beyin damar anomalileri bunlardan bazılarıdır.

Belirtiler nöbet tipine göre büyük değişkenlik gösterir:

• Jeneralize nöbetler: hastanın düşmesine yol açan kasılma, çırpınma, dil ısırma ve idrar kaçırmanın eşlik ettiği daha ağır nöbetler; ya da ayakta atlatılan, birkaç saniye süren boş bakma (dalma) şeklinde şuur kayıpları.
• Fokal (kısmi) nöbetler: beynin belirli bir bölgesinden kaynaklanır. Şuur kaybıyla birlikte ağızda çiğneme hareketleri ve ellerde otomatik hareketler (otomatizma) görülebilir; bazen şuur kaybı olmadan garip his ve algı değişiklikleri veya tek taraflı kasılma olur.
• Aura: bazı hastalar nöbetin geleceğini önceden hissederek (örneğin mideden yükselen his, koku, görsel belirti) kendini kollayabilir.

Bazı nöbetler yalnızca uykuda olduğundan hasta tarafından fark edilmeyebilir. Bu nedenle aile ve nöbeti görenlerden alınan bilgi çok değerlidir. Nöbetin 5 dakikadan uzun sürmesine status epileptikus denir ve acil müdahale gerektirir.

Tanının temeli ayrıntılı öyküdür; hastadan ve nöbeti görenlerden bilgi alınmalıdır.

1. Elektroensefalografi (EEG): beyin elektrik dalgalarını kaydeder; nöbet sırasında ya da nöbetler arasında anormal aktivite gösterilmeye çalışılır.
2. Video-EEG monitorizasyon: hasta yatırılarak günlerce EEG çekilir ve nöbetler kaydedilir; nöbet tipini kesinleştirmede ve epilepsi dışı nedenleri ayırmada değerlidir.
3. Görüntüleme: manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ve gerektiğinde tomografi (BT) ile beyindeki yapısal nedenler araştırılır.

Nedeni biliniyorsa öncelikle altta yatan neden tedavi edilir. Nöbetlerin kontrolü için nöbet önleyici (antiepileptik) ilaçlar başlanır. Bu ilaçların önerilen şekilde düzenli kullanılması çok önemlidir.

• Tedaviye yanıta göre ilaç dozları ayarlanır; bazen birden fazla ilacın birlikte kullanılması gerekebilir.
• İlaçların etkin kullanımına rağmen nöbetler sürüyorsa, hasta epilepsi konusunda özelleşmiş bir merkezde video-EEG ile ayrıntılı incelenir.
• Uygun bir hasta grubunda epilepsi cerrahisi; seçilmiş dirençli olgularda ise ketojenik diyet ve sinir uyarım tedavileri (örneğin vagus siniri uyarımı) gündeme gelebilir.

Seyir: Epilepsi nedeni ve tipine göre değişir. Bazı epilepsi tipleri yalnızca belirli bir yaş döneminde görülür ve sonradan geçebilir. Hastaların büyük çoğunluğu, ilaçlarını uygun doz ve şekilde aldıklarında nöbet geçirmez. Belirli bir süre nöbet geçirmeyen hastalarda, hekim gözetiminde ilacın yavaşça kesilmesi gündeme gelebilir.

• Sakin olun ve kişiyi yaralanabileceği sert/keskin cisimlerden uzaklaştırın.
• Başının altına yumuşak bir şey koyun ve mümkünse yan yatırın (tükürük ve kusmuğun soluk borusuna kaçmasını önler).
• Ağzına hiçbir şey sokmayın, dilini tutmaya çalışmayın; hareketlerini zorla durdurmayın.
• Nöbetin süresini ölçün ve mümkünse video çekin (tanıya çok yardımcı olur).
• Nöbet sonrası kişi bir süre şaşkın olabilir; yanında kalın ve sakinleştirin.

• İlaç uyumu: ilaçlarınızı her gün aynı saatlerde, aksatmadan alın; kendi başınıza kesmeyin.
• Uyku düzeni: uykusuzluk nöbetleri tetikleyebilir; düzenli ve yeterli uyuyun.
• Tetikleyicilerden kaçının: aşırı alkol, bazı hastalarda yanıp sönen ışıklar ve ateşli hastalıklar nöbet eşiğini düşürebilir.
• Güvenlik: araç kullanımı yasal düzenlemelere ve nöbetsiz kalma süresine bağlıdır; tek başına yüzme ve yüksekte çalışma gibi durumlarda ek önlem alın. Bu konuları hekiminizle konuşun.
• Gebelik planı: gebelik düşünen kadınların, bazı antiepileptik ilaçların ayarlanması gerekebileceğinden, gebelik öncesinde nöroloğuna danışması önemlidir.

Nöbet geçiren birine nasıl yardım edilir?

Kişiyi yaralanabileceği cisimlerden uzaklaştırın, başının altına yumuşak bir şey koyun ve yan yatırın. Ağzına hiçbir şey sokmayın, dilini tutmaya çalışmayın, hareketlerini zorla durdurmayın. Nöbetin süresini ölçün. Nöbet 5 dakikadan uzun sürerse, arka arkaya tekrarlıyorsa, kişi hamileyse, yaralandıysa ya da nöbet sonrası uyanmıyorsa 112'yi arayın.

Epilepsi tedavi edilebilir mi?

Epilepsi hastalarının büyük çoğunluğu, uygun nöbet önleyici (antiepileptik) ilaçları düzenli kullanarak nöbetsiz bir yaşam sürer. Bazı epilepsi tipleri belli bir yaş döneminden sonra tümüyle geçebilir. İlaca dirençli seçilmiş hastalarda ise epilepsi cerrahisi ve diğer yöntemler gündeme gelir.

Epilepsi ilaçları ömür boyu mu kullanılır?

Her hasta için aynı değildir. Belirli bir süre (genellikle 2 yıl ve üzeri) nöbet geçirmeyen bazı hastalarda hekim gözetiminde ilaçlar yavaşça azaltılıp kesilebilir. Bu karar nöbet tipi, EEG bulguları ve nedene göre kişiye özel verilir; ilaçlar asla kendi başınıza kesilmemelidir.

Epilepsi hastası araç kullanabilir, spor yapabilir mi?

Nöbetler kontrol altındayken birçok etkinlik güvenle sürdürülebilir. Ancak araç kullanımı yasal düzenlemelere ve belirli bir süre nöbetsiz kalma koşuluna bağlıdır; hekiminizle görüşmelisiniz. Tek başına yüzme, yüksekte çalışma gibi riskli etkinliklerde ek önlem gerekir.

Epilepsi kalıtsal mıdır?

Bazı epilepsi tiplerinde genetik yatkınlık rol oynar, ancak çoğu epilepsi doğrudan kalıtsal değildir. Kafa travması, inme, beyin iltihabı, tümör gibi kazanılmış nedenler de epilepsiye yol açabilir.

EEG normal çıkarsa epilepsi yok mudur?

Hayır. Nöbetler arasında çekilen EEG normal olabilir; bu epilepsi olmadığı anlamına gelmez. Bu durumda uykusuz EEG, tekrarlayan EEG veya video-EEG monitorizasyon gerekebilir. Tanıda öykü ve klinik değerlendirme belirleyicidir.

Prof. Dr. Ersin Tan, Çankaya'da Cinnah Caddesi'ndeki muayenehanesinde epilepsi ve nöbet bozukluklarının değerlendirilmesi konusunda hizmet vermektedir. Muayeneler yalnızca bu muayenehanede yapılmaktadır. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı emekli öğretim üyesi olarak edinilen akademik klinik deneyim değerlendirmeye yansımaktadır.

Randevu: Hafta içi 10:00–18:00 arası +90 312 428 17 92 · Adres: Cinnah Caddesi No:1/10 Nazmi Bey İşhanı, Çankaya/Ankara. Detaylı iletişim ve harita →

İlk muayene öncesinde varsa nöbet videoları, önceki EEG ve görüntüleme raporlarınız ile kullandığınız ilaçların listesi yanınızda olmalıdır.

1. Fisher RS, Cross JH, French JA, et al. Operational classification of seizure types by the ILAE. Epilepsia. 2017;58(4):522-530.
2. Thijs RD, Surges R, O'Brien TJ, Sander JW. Epilepsy in adults. Lancet. 2019;393(10172):689-701.
3. Devinsky O, Vezzani A, O'Brien TJ, et al. Epilepsy. Nat Rev Dis Primers. 2018;4:18024.

Bu sayfadaki bilgiler eğitim amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. İçerik, Türk Tabipleri Birliği (TTB) Hekim İnternet Sitesi ve Tanıtım Kuralları'na uygun olarak hazırlanmıştır.

Son güncelleme: 17 Temmuz 2026