İnme (Serebrovasküler Olay)

İnme (felç), beyin damarlarındaki ani tıkanıklık ya da beyinde kanama sonucu beyin dokusunun hasar görmesidir. Belirtileri ani başlar ve acil müdahale gerektirir; erken tedaviyle kalıcı hasar büyük ölçüde azaltılabilir.

"İnme" ya da "felç" olarak adlandırılan serebrovasküler olay, beyin damarlarındaki ani tıkanıklık (iskemik inme) ya da beyinde meydana gelen kanama (hemorajik inme) sonucu beyin dokusunda hasara yol açan bir hastalık grubudur. İnme; kalp hastalıkları ve kanser ile birlikte en önde gelen ölüm ve kalıcı sakatlık nedenlerinden biridir. Genellikle 60 yaş üzerinde görülse de daha genç yaşlarda da ortaya çıkabilir.

Başlıca risk faktörleri arasında yüksek tansiyon (en önemlisi), kalp ritim bozuklukları (özellikle atriyal fibrilasyon), kalp kapak hastalıkları, şeker hastalığı, yüksek kolesterol, sigara kullanımı, obezite ve kan pıhtılaşma bozuklukları yer alır. Bu etkenlerin çoğu kontrol edilebilir; bu nedenle inmenin önemli bir bölümü önlenebilir bir hastalıktır.

İnme belirtileri aniden ortaya çıkar ve hasarın olduğu beyin bölgesine göre değişir. Belirtileri hızlı tanımak için FAST kuralı kullanılır:

• F — Face (Yüz): yüzün bir yarısında kayma; gülümseme asimetrik.
• A — Arm (Kol): bir kol (ya da bacak) ani güçsüzlüğü; iki kolu kaldırınca biri düşüyor.
• S — Speech (Konuşma): konuşmanın peltekleşmesi, kelime bulamama ya da konuşulanı anlamama.
• T — Time (Zaman): bu belirtilerden biri aniden başladıysa vakit kaybetmeden 112.

Bunlara ek olarak bir gözde ya da bir tarafta ani görme kaybı, çift görme, ani ve şiddetli dengesizlik-baş dönmesi ile (özellikle kanamalarda) ani ve çok şiddetli baş ağrısı görülebilir.

İnme belirtileri bazen birkaç dakika-saat içinde kendiliğinden düzelebilir; buna geçici iskemik atak denir. Bu durum yanıltıcı olmamalıdır: geçici ataklar, yakın zamanda gelişebilecek kalıcı ve ciddi bir inmenin habercisi olabilir. Bu nedenle yakınmalar geçmiş olsa bile acilen hekime başvurulmalıdır.

1. Beyin görüntüleme: acil serviste öncelikle tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ile kanama ile damar tıkanıklığı ayırt edilir.
2. Damar görüntüleme: BT/MR anjiyografi ile tıkalı ya da daralmış damar belirlenir.
3. Neden araştırması: inmenin nedenini bulmak için EKG, ekokardiyografi, boyun damarlarının incelenmesi ve kan testleri yapılır.

İnme tedavisinde zaman hayati önemdedir. Damar tıkanıklığına bağlı (iskemik) inmede:

• Damar açıcı (trombolitik) tedavi: uygun hastalarda, belirtilerin başlangıcından itibaren erken saatlerde damardaki pıhtıyı eritmeye yönelik ilaç uygulanabilir.
• Mekanik trombektomi: büyük damar tıkanıklığı olan seçilmiş hastalarda, pıhtı kateterle çıkarılabilir; bu yöntem, uygun görüntüleme bulguları olan bazı hastalarda daha geç saatlere kadar uygulanabilir.

Bu tedaviler için hastanın en kısa sürede uygun bir merkeze ulaşması şarttır. Geç gelen ya da kanamaya bağlı inmelerde öncelikli amaç, durumun kötüleşmesini ve yeni bir inmeyi önlemektir. Kalıcı bulgusu olan hastalarda ise kol-bacak güçsüzlüğü, konuşma ve yutma sorunları için fizik tedavi ve rehabilitasyon ile iyileşme desteklenir.

İleride tekrar riskini azaltmak için inmenin nedeni bulunmalı ve koruyucu tedavi buna göre belirlenmelidir: yüksek tansiyonun kontrolü, kolesterolün düzenlenmesi, gerektiğinde kan sulandırıcı ilaçlar, kalp ritim bozukluğunun tedavisi ve bazı durumlarda boyun damarındaki ciddi daralmaya yönelik cerrahi ya da stent uygulanması.

• Tansiyonunuzu kontrol altında tutun — inmeden korunmanın en önemli adımıdır.
• Şeker ve kolesterolünüzü hedefte tutun; düzenli takip yaptırın.
• Sigarayı bırakın, alkolü sınırlayın, kilonuzu ve fiziksel aktivitenizi dengeleyin.
• Kalp ritim bozukluğu (çarpıntı) fark ederseniz hekiminize başvurun; atriyal fibrilasyon inme riskini belirgin artırır.
• İnme geçirdiyseniz koruyucu ilaçlarınızı düzenli kullanın ve kontrollerinizi aksatmayın.

İnme (felç) belirtileri nasıl tanınır?

Kolay hatırlanan FAST kuralını kullanın: Yüz (Face) — bir yarısı kayıyor mu? Kol (Arm) — iki kolunu kaldırınca biri düşüyor mu? Konuşma (Speech) — konuşması peltek mi, anlamsız mı? Zaman (Time) — bu belirtilerden herhangi biri aniden ortaya çıktıysa vakit kaybetmeden 112'yi arayın. Ani görme kaybı, şiddetli baş dönmesi ve dengesizlik de inme belirtisi olabilir.

İnme geçirdiğimden şüphelenirsem ne yapmalıyım?

Hemen 112'yi arayın; kendi imkanınızla hastaneye gitmeye çalışıp zaman kaybetmeyin. Belirtilerin başladığı saati not edin. İnmede 'zaman beyindir': damar tıkanıklığına bağlı inmede erken saatlerde uygulanan tedaviler kalıcı hasarı büyük ölçüde azaltabilir.

Belirtiler kısa sürede geçti; yine de doktora gitmeli miyim?

Evet, mutlaka. Birkaç dakika-saat içinde kendiliğinden geçen belirtiler 'geçici iskemik atak' olabilir. Bu ataklar, kısa sürede gelişebilecek kalıcı ve ciddi bir inmenin habercisi olabileceğinden, yakınmalar düzelse bile acilen değerlendirilmelidir.

İnmenin tedavisi var mı?

Damar tıkanıklığına bağlı inmede, uygun erken dönemde damar açıcı (trombolitik) ilaç ve seçilmiş hastalarda pıhtının kateterle çıkarılması (mekanik trombektomi) uygulanabilir. Bu tedaviler zamana çok duyarlıdır. Geç gelen ve kanamaya bağlı inmelerde ise öncelik, durumun kötüleşmesini ve yeni inmeyi önlemektir; kalıcı bulgular için rehabilitasyon uygulanır.

İnme tekrarlar mı, nasıl korunulur?

İnme geçiren kişilerde tekrar riski vardır; bu nedenle nedeni bulunup koruyucu tedavi düzenlenmelidir. Yüksek tansiyonun kontrolü, kolesterolün düzenlenmesi, kan sulandırıcı ilaçlar, kalp ritim bozukluğunun tedavisi ve gerektiğinde boyun damarındaki daralmaya yönelik girişimler korunmada öne çıkar. Sigaranın bırakılması ve düzenli takip önemlidir.

İnme sonrası iyileşme mümkün mü?

İnme sonrası iyileşme, hasarın yeri ve büyüklüğüne göre değişir. Erken başlanan fizik tedavi ve rehabilitasyon; kol-bacak güçsüzlüğü, konuşma ve yutma sorunlarının düzelmesine önemli katkı sağlar. İyileşme aylar boyunca sürebilir.

Prof. Dr. Ersin Tan, Çankaya'da Cinnah Caddesi'ndeki muayenehanesinde inme sonrası değerlendirme, nedene yönelik inceleme ve tekrarı önlemeye yönelik koruyucu tedavi konusunda hizmet vermektedir. Akut (yeni başlamış) inme belirtilerinde ise muayenehaneye değil, doğrudan en yakın acil servise başvurulmalı ya da 112 aranmalıdır. Muayeneler yalnızca bu muayenehanede yapılmaktadır. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı emekli öğretim üyesi olarak edinilen akademik klinik deneyim değerlendirmeye yansımaktadır.

Randevu (inme sonrası takip için): Hafta içi 10:00–18:00 arası +90 312 428 17 92 · Adres: Cinnah Caddesi No:1/10 Nazmi Bey İşhanı, Çankaya/Ankara. Detaylı iletişim ve harita →

1. GBD 2019 Stroke Collaborators. Global, regional, and national burden of stroke and its risk factors, 1990-2019. Lancet Neurol. 2021;20(10):795-820.
2. Powers WJ, Rabinstein AA, Ackerson T, et al. Guidelines for the Early Management of Patients With Acute Ischemic Stroke: 2019 Update. Stroke. 2019;50(12):e344-e418.
3. Campbell BCV, Khatri P. Stroke. Lancet. 2020;396(10244):129-142.

Bu sayfadaki bilgiler eğitim amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. İçerik, Türk Tabipleri Birliği (TTB) Hekim İnternet Sitesi ve Tanıtım Kuralları'na uygun olarak hazırlanmıştır.

Son güncelleme: 17 Temmuz 2026