Polinöropatiler (Periferik Nöropati)

Polinöropati, çok sayıda periferik sinirin birlikte etkilendiği bir hastalıktır. Genellikle el ve ayaklarda simetrik uyuşma, karıncalanma ve yanma ile başlar. Nedeni araştırılıp tedavi edildiğinde birçok hastada belirtiler gerileyebilir.

Periferik sinirler, beyin ve omurilik ile vücudun geri kalanı arasında bilgi taşır: bir kısmı kaslara giderek hareketi sağlar (motor lifler), bir kısmı dokunma, ağrı ve ısı gibi duyuları taşır (duyusal lifler), bir kısmı da kan basıncı, terleme ve sindirim gibi otomatik işlevleri düzenler (otonom lifler). Polinöropati, bu sinirlerin çok sayıda ve genellikle simetrik biçimde etkilendiği durumdur.

Sinirdeki hasar, sinir lifinin kendisini (aksonal nöropati) ya da lifi saran kılıfı (demiyelinizan nöropati) etkileyebilir. Bu ayrım, hem nedenin bulunmasında hem de tedavi seçiminde önemlidir ve büyük ölçüde elektronöromiyografi (ENMG) ile ortaya konur.

Belirtiler, hangi sinir liflerinin etkilendiğine göre değişir ve genellikle en uzun sinirlerin uçlarından, yani ayaklardan başlar:

• Duyusal belirtiler: el ve ayaklarda "eldiven-çorap" dağılımında uyuşma, karıncalanma, yanma tarzında ağrı ve his kaybı.
• Denge bozukluğu: özellikle karanlıkta veya gözler kapalıyken dengesizlik, ayağın yeri hissedilememesi.
• Motor belirtiler: ilerleyen olgularda kas güçsüzlüğü, düşük ayak ve ince el hareketlerinde beceriksizlik.
• Reflekslerde azalma: özellikle ayak bileği refleksi zayıflar ya da kaybolur.
• Otonomik belirtiler: ayağa kalkınca tansiyon düşmesi, terleme değişiklikleri, sindirim ve idrar sorunları (bazı nöropatilerde).

Polinöropatinin çok sayıda nedeni vardır. Başlıcaları:

• Diyabet (şeker hastalığı): en sık görülen nedendir.
• Vitamin eksiklikleri: özellikle B12 vitamini eksikliği.
• Alkol ve toksinler: aşırı alkol kullanımı ve bazı kimyasal maddeler.
• Metabolik-sistemik hastalıklar: tiroid ve böbrek hastalıkları.
• Kalıtsal nöropatiler: Charcot-Marie-Tooth gibi genetik hastalıklar.
• Amiloid nöropati: amiloid maddesinin sinirlerde birikmesi.
• Bağışıklık kaynaklı nöropatiler: KİDP (kronik) ve Guillain-Barré sendromu (akut).
• İlaçlar: bazı kemoterapi ilaçları ve diğer ilaçlar.

Bu nedenle polinöropatide asıl hedef, altta yatan nedeni bulmaktır; çünkü tedavi büyük ölçüde nedene göre şekillenir.

1. Öykü ve nörolojik muayene: belirtilerin dağılımı, his, güç ve refleksler değerlendirilir; ailede benzer yakınma sorgulanır.
2. Kan testleri: nedeni araştırmak için kan şekeri/HbA1c, B12 vitamini, tiroid ve böbrek işlevleri, protein elektroforezi gibi tetkikler istenir.
3. Elektronöromiyografi (ENMG): nöropatinin tipini (aksonal/demiyelinizan), yaygınlığını ve şiddetini gösterir; tanının temel taşıdır.
4. İleri incelemeler: seçilmiş hastalarda sinir biyopsisi ve genetik inceleme yapılabilir.

Polinöropati tedavisi iki koldan yürür:

• Nedene yönelik tedavi: diyabette kan şekerinin iyi kontrolü, B12 eksikliğinde vitamin desteği, tiroid/böbrek hastalığının tedavisi, zararlı ilaç veya alkolün kesilmesi. Bağışıklık kaynaklı nöropatilerde (KİDP gibi) bağışıklık sistemine yönelik tedaviler uygulanır.
• Belirtiye yönelik tedavi: nöropatik ağrı için özel ilaçlar kullanılır; fizyoterapi ile güç ve denge desteklenir.

Erken tanı, sinir hasarının ilerlemesini önlemede kritik öneme sahiptir. Nedeni giderilebilen nöropatilerde belirtiler önemli ölçüde gerileyebilir.

• Nedeni kontrol altında tutun: diyabetiniz varsa kan şekerinizi hedefte tutmak nöropatinin ilerlemesini yavaşlatır.
• Dengeli beslenin: B12 ve diğer B vitaminleri açısından yeterli beslenme önemlidir; eksiklik varsa hekiminizin önerdiği desteği alın.
• Alkolü sınırlayın ve yeni ilaçları hekiminize danışarak kullanın.
• Düşmelere karşı önlem alın: denge bozukluğu varsa iyi aydınlatma ve gerektiğinde yürüme yardımcıları güvenliği artırır.

Polinöropati nedir?

Polinöropati, çok sayıda periferik sinirin birlikte etkilendiği bir hastalıktır. Genellikle el ve ayaklarda simetrik olarak uyuşma, karıncalanma, yanma ve his kaybıyla başlar; ilerledikçe güçsüzlük ve denge bozukluğu eklenebilir.

Polinöropatinin en sık nedeni nedir?

En sık neden diyabettir (şeker hastalığı). Bunun dışında B12 vitamini eksikliği, aşırı alkol kullanımı, tiroid ve böbrek hastalıkları, bazı ilaç ve toksinler, kalıtsal nöropatiler ile bağışıklık kaynaklı nöropatiler (KİDP, Guillain-Barré sendromu) sık görülen nedenlerdir.

El ve ayaklarda uyuşma polinöropati belirtisi midir?

El ve ayaklarda simetrik, eldiven-çorap tarzında uyuşma ve karıncalanma polinöropatinin tipik belirtisidir. Ancak uyuşmanın tek bir bölgede olması sinir sıkışması gibi başka nedenlere işaret edebilir. Ayrımı hekiminiz muayene ve ENMG ile yapar.

Polinöropati tanısı nasıl konur?

Tanı; öykü ve nörolojik muayene, nedeni araştıran kan testleri (kan şekeri, B12, tiroid, böbrek, protein elektroforezi) ve elektronöromiyografi (ENMG) ile konur. ENMG nöropatinin tipini ve şiddetini gösterir. Bazı hastalarda sinir biyopsisi ve genetik inceleme gerekebilir.

Polinöropati tedavi edilebilir mi?

Nedene bağlıdır. Diyabette kan şekerinin iyi kontrolü, vitamin eksikliğinde eksikliğin giderilmesi, bağışıklık kaynaklı nöropatilerde uygun tedavi belirtileri gerileten sonuçlar sağlayabilir. Nöropatik ağrı ayrıca ilaçlarla azaltılabilir. Erken tanı, sinir hasarının ilerlemesini önlemede önemlidir.

Polinöropati kalıcı mıdır?

Bazı nöropatiler nedeni ortadan kaldırılınca büyük ölçüde düzelirken, ileri sinir hasarı kalıcı olabilir. Bu nedenle belirtiler başladığında erkenden değerlendirilmesi ve nedenin araştırılması önemlidir.

Prof. Dr. Ersin Tan, Çankaya'da Cinnah Caddesi'ndeki muayenehanesinde polinöropati ve periferik sinir hastalıklarının tanı ve takibi konusunda hizmet vermektedir. Muayeneler yalnızca bu muayenehanede yapılmaktadır. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı emekli öğretim üyesi olarak periferik sinir hastalıklarında edinilen akademik klinik deneyim değerlendirmeye yansımaktadır.

Randevu: Hafta içi 10:00–18:00 arası +90 312 428 17 92 · Adres: Cinnah Caddesi No:1/10 Nazmi Bey İşhanı, Çankaya/Ankara. Detaylı iletişim ve harita →

İlk muayene öncesinde varsa önceki tetkikleriniz (kan testleri, ENMG raporu), kullandığınız ilaçların listesi ve aile öykünüz yanınızda olmalıdır.

1. Hanewinckel R, van Oijen M, Ikram MA, van Doorn PA. The epidemiology and risk factors of chronic polyneuropathy. Eur J Epidemiol. 2016;31(1):5-20.
2. England JD, Asbury AK. Peripheral neuropathy. Lancet. 2004;363(9427):2151-2161.
3. Callaghan BC, Price RS, Feldman EL. Distal symmetric polyneuropathy: a review. JAMA. 2015;314(20):2172-2181.

Bu sayfadaki bilgiler eğitim amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. İçerik, Türk Tabipleri Birliği (TTB) Hekim İnternet Sitesi ve Tanıtım Kuralları'na uygun olarak hazırlanmıştır.

Son güncelleme: 17 Temmuz 2026